Methode Innerlijke Familie

Achtergrond

Toen ik voor het eerst kennismaakte met het schildenmodel van de Innerlijke Familie voelde ik, om eerlijk te zijn, enige terughoudendheid. Met een achtergrond in genderstudies riep een model verbeeld door een familie van man, vrouw, jongetje, meisje toch zeker wel wat vraagtekens op. Al snel bleek mijn scepsis ongegrond; het model is niet gebaseerd op stereotyperingen van mannen / vrouwen, maar op archetypes (Carl Jung); typische karaktereigenschappen die je, gebaseerd op ons collectief onbewuste, aan een bepaald beeld toekent.

De inspiratie voor het schildenmodel van de Innerlijke Familie heeft grondlegster Arienne Klijn opgedaan in haar tijd bij Native Americans. Het schildenmodel gaat er vanuit dat al je karaktereigenschappen zijn onder te verdelen in vier elementen, vier kanten van je persoonlijkheid. De Innerlijke Familie is dus een metafoor voor al jouw eigenschappen, verdeeld over en verbeeld door de vier leden van je Innerlijke Familie. Zo staat de Innerlijke Man voor díe eigenschappen die je kunt clusteren onder denkvermogen en daadkracht en verbeeldt de Innerlijke Vrouw de eigenschappen die je kunt plaatsen onder het innerlijke weten; je warme doch realistische kant. Het Innerlijke Jongetje verbeeldt je wilskracht, je levenslust en je energie en het Innerlijke Meisje staat voor je gevoel; je zachte, kwetsbare kant.

Inzicht door begrijpen

Door vanuit het perspectief van de Innerlijke Familie naar situaties te kijken, kun je je bewuster worden van de verschillende familieleden in jezelf. In sommige situaties schuif je eerder het ene familielid naar voren, in andere situaties een andere. Door te leren ‘dansen met je schilden’ kun je er meer bewust voor kiezen om een ander familielid in te zetten in specifieke situaties. 

Uiteraard heb niet alleen jij een innerlijke familie, je kind ook. Door het gedrag dat je kind laat zien te vertalen naar de taal van de Innerlijke Familie krijg je inzicht in wat er nu eigenlijk vanbinnen bij je kind gebeurt. Het model werkt dus verklarend. En als je begrijpt wat er gebeurt, wat er áchter het gedrag zit dat je ziet bij je kind, is het zoveel makkelijker om te zien wat je kind nodig heeft. 

Inzicht door verbeelden

Innerlijke familie
Jullie innerlijke families van Playmobil


Het model van de Innerlijke Familie geeft dus inzicht in wat er zich in je kind afspeelt, wat er bij jou gebeurt, hoe deze innerlijke familieleden op elkaar reageren en wat hiervan de effecten zijn. Daarnaast is het een zeer beeldend model. Met ‘de poppetjes’ op tafel zíe je gelijk wat er gebeurt, bij je kind, bij jou, in jullie interactie. Je ziet het effect van de verschillende reacties; het effect op je kind bij een reactie vanuit jouw innerlijke jongetje is compleet anders dan wanneer je zou reageren vanuit je innerlijke man. Dit kun je ‘hoofdelijk’ begrijpen, maar het op tafel verbeeld zíen is zoveel meer krachtiger. 

Inzicht door voelend ervaren

Extra waardevol is dat je – soms met een beetje theatrale hulp – heel goed kunt voelen en ervaren wat de verschillende familieleden met je doen. Voor gevoelige, wilskrachtige kinderen is dit uiteraard extra belangrijk. Dat jij als ouder begrijpt hoe ze zich voelen, wat er op gevoelsniveau bij hen vanbinnen gebeurt. Het kunnen voelen van de verschillende delen in jezelf kan ook díe ruimte geven om bewust een ander deel van jezelf voorop te zetten. Je hoeft het dus niet te ‘onthouden’ op het moment suprême, je kunt het gaan voelen en herkennen. 

Het voelen verbeeld

Als je voorstelt of inbeeldt hoe de verschillende leden van de Innerlijke Familie aanvoelen, heb je een extra tool in handen voor moeilijke situaties. Door het te voelen, je voor te stellen, te visualiseren heb je alvast ‘op het droge’ geoefend met het bewuster inzetten van een andere reactie. Daarnaast helpt het voelen van je verschillende innerlijke familieleden met herkennen van oplopende spanning bij je innerlijke meisje. En het herkennen van het leeggelopen ballonnetje van je innerlijke jongetje. 

Waarschijnlijk is je innerlijke man degene die je het makkelijkst kunt voelen. Je gaat stevig staan, maakt jezelf groot, blaast jezelf een beetje op misschien. Je bewegingen zijn groot en stevig, je hoofd neemt veel ruimte in. Waarschijnlijk voel je een kleine frons boven je ogen en merk je dat je ietwat stacato beweegt. Met deze innerlijke man valt niet te spotten. Je innerlijke man is je daadkracht, je denkvermogen. Hij stelt de grenzen, hij vindt ergens iets van, is slagvaardig en doelgericht. En je hebt veel aan hem, hij wordt in onze westerse maatschappij ontzettend gewaardeerd. Zo kom je tenminste ergens.

Ons innerlijke jongetje raakt in ons dagelijkse ‘daadkrachtige’ leven wat ondergesneeuwd. Maar je kunt hem wel heel goed voelen als je iets doet waar je blij van wordt. Je voelt de levenslust door je heen, je energie, je guitigheid. Je mondhoeken krullen omhoog en je ogen beginnen ondeugend te stralen. Je vlammetje staat áán. Je voelt je geïnspireerd, bruisend en je lichaam voelt licht en beweeglijk. Hallo innerlijk jongetje, wat een lekkere energie!

Als je je je innerlijke meisje voorstelt, voel je je waarschijnlijk stukken fragieler, ijler zelfs. Je voelt bijna de twee petieterige staartjes wiebelen op je hoofd en je zet bijna als vanzelf grote ogen op. Je innerlijke meisje is je zachte, gevoelige kant, je kwetsbaarheid. Niet veel mensen krijgen je innerlijke meisje te zien, soms zie jíj haar zelfs niet eens. Je innerlijke meisje kun je goed voelen in situaties die je raken, emotionele situaties, uiteraard, maar ook bijvoorbeeld wanneer je geraakt bent door mooie muziek, een aandoenlijk pasgeboren dier, je kind dat met rozige wangetjes ligt te slapen. Je innerlijke meisje voelt klein, bijna doorzichtig. Je bewegingen zijn klein en zacht en vanuit grote vochtige hertenogen bekijk je de wereld om je heen.

Zo fragiel als je innerlijke meisje kan voelen, zo stevig voelt je innerlijke vrouw. Ze ís er. Zij weet het. Op een kalme, warme manier neemt ze haar ruimte in. Ze is afgestemd, heeft compassie en zíet je. Ze bewaart de rust, kijkt met milde ogen en ziet wat er nodig is en wat realistisch is. Ze is down-to-earth en pragmatisch. Je innerlijke vrouw is degene die jouw eigen innerlijke meisje opvangt. Je innerlijke vrouw is ook degene die kalm kan reageren op de driftbui van je kind. Omdat ze ziet dat de driftbui eigenlijk gewoon het overlopen van het emmertje van je kind is. En dat je kind dus behoefte heeft aan opgevangen worden in plaats van te worden terecht gewezen. 

Schaduwkanten als signaal: voelen wat je nodig hebt

Uiteraard is het niet alleen maar hunky-dory met je Innerlijke Familie. De hierboven beschreven kwaliteiten hebben ook een andere kant van de medaille. Als de spanning is opgelopen, bijvoorbeeld, als je niet goed in je vel zit of als je je overvraagd voelt. Deze schaduwkanten zijn niet leuk, maar wel belangrijk. Ze dienen namelijk als signaal dat er iets niet in de haak is. Het helpt om te weten waaróm, maar het hoeft niet per sé. Slechts opmerken dat er iets aan de hand is omdat je voelt dat je giftig doet (innerlijke vrouw), rigide reageert (innerlijke man), omdat je je lamlendig voelt (innerlijk jongetje) of gespannen bent (innerlijk meisje) geeft precies die ruimte om even goed voor jezelf te zorgen en te voelen wat je nodig hebt. Is het rust? Meer verbinding? Of juist een beetje uitdaging en inspiratie?

Ook je kind uit zich via de schaduwkanten van het innerlijk jongetje of het innerlijk meisje. Vaak wordt dit gedrag ervaren als storend of vervelend gedrag. Het helpt dan om (vanuit je innerlijke vrouw) op te merken dat dergelijk gedrag van je kind een signaal is dat er iets aan de hand is. Misschien is je kind moe of gespannen. Voelt het zich niet veilig of is er een andere behoefte onvervuld waardoor je kind zich niet senang voelt. Door te kijken wat er zich onder het gedrag afspeelt, leer je het gedrag beter te begrijpen en kun je, bijvoorbeeld in het geval van overprikkeling, éérder de bui zien aankomen. Met meer inzicht in de onderliggende redenen van storend gedrag, kun je de oorzaak van storend gedrag aanpakken en zo het negatieve gedrag ombuigen. En meer inzicht leidt op de langere termijn uiteraard naar meer verbinding en meer ontspanning. 

Het schildenmodel van de Innerlijke Familie is dus een behoorlijk gelaagd model dat via de tot de verbeelding sprekende poppetjes feilloos laat zien én laat voelen wat er gebeurt. Situaties waarbij je tot nu toe met je handen in het haar hebt gezeten, worden door de Innerlijke Familie ont-knot en mogelijke oplossingen voor deze lastige situaties worden voelbaar en zichtbaar. Met het versterken van de kwaliteiten van je innerlijke vrouw ontstaat er meer mildheid naar je kind, naar het gedrag van je kind en zeker ook naar jezelf. Daarnaast creëert de Innerlijke Familie een opening naar het voelen, de oude wijsheid van je lichaam. Met het voelen, je daadkracht, denkvermogen, je wijsheid en levenslust in balans, ervaar je veel meer regie en kun je steeds dus beter en bewuster voelen wat er nodig is.